हेपाटाइटिस युगको सबैभन्दा खतरनाक स्वास्थ्य समस्या बन्दै

काठमाण्डौ । आज विश्व हेपाटाइटिसविरुद्धको दिवस नेपालमा पनि विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ ।

हरेक वर्ष जुलाई २८ तारिखलाई हेपाटाइटिसविरुद्ध जनचेतना फैलाउने दिवसका रूपमा विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाउने गरिन्छ ।
एचआईभी एड्स, मलेरिया, क्षयरोग जस्तै हेपाटाइटिस पनि ज्यान लिने रोग हो । बोलीचालीको भाषामा हेपाटाइटिसलाई ‘जण्डिस’ पनि भन्ने गरिन्छ।

हेपाटाइटिसले यो युगको सबैभन्दा खतरनाक स्वास्थ्य समस्याको रूपमा विकराल रूप लिँदै गएको छ । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको तथ्याङ्कका अनुसार विश्वका ३२ करोड ५० लाख मानिसहरू हेपाटाइटिस बी र सी बाट ग्रसित छन् । यो रोगबाट ग्रसित हुने १० जनामध्ये ९ जना यस रोगबारे अनभिज्ञ रहने पनि तथ्याङ्कले देखाउछ ।

यो हेपाटाइटिसको उन्मूलन र कलेजोको क्यान्सरको रोकथामलाई रोक्ने कलंक लगायतका अवरोधहरू हटाउने आवश्यकतालाई जोड दिएको छ ।

मानिसहरूलाई हेपाटाइटिसको बारेमा कुरा गर्न र परीक्षण र उपचारमा पहुँच पुर्‍याउन सजिलो बनाउनमा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ।एचआइभी एड्स, मलेरिया, क्षयरोगजस्तै यो रोग पनि विश्वभरिका मानिसहरूलाई मृत्युको सिकार बनाउने डरलाग्दो रोग हो ।

हेपाटाइटिस बी र सी लागेर हरेक वर्ष १३ लाख मानिसहरूको मृत्यु हुने आँकडा रहेको छ । कलेजोको क्यान्सर बनाउन यो रोगको मुख्य योगदान हुने गर्दछ ।

हेपाटाइटिस भनेकै भाइरल सङ्क्रमणका कारण कलेजो सुन्निनु हो । हेपाटाइटिस मुख्य गरी पाँच किसिमका हुन्छन्: ए, बी, सी, डी र इ । यी पाँच किसिमका हेपाटाइटिसहरू घातक र मृत्युको काल सरह मानिन्छन् ।

हेपाटाईटिस भनेको क हो ?

हेपाटाइटिस भन्नाले बिभिन्न संक्रमणका कारणले कलेजो सुन्निने अवस्थालाई बुझिन्छ । कलेजोमा ‘हेपाटोट्रोपिक भाइरस’का कारण हुने संक्रमणलाई भाइरल हेपाटाइटिस भनिन्छ ।
हेपाटाइटिस (Hepatitis) भनेको कलेजोमा हुने सुजन (inflammation) हो । यो विभिन्न कारणले हुन सक्छ – भाइरस, विषाक्त पदार्थ (जस्तै: मदिरा, औषधि), अटोइम्युन रोग, वा अन्य संक्रमणका कारण ।

हेपाटाइटिसका मुख्य प्रकारहरू:

हेपाटाइटिस A (HAV): भाइरसबाट सर्छ, दूषित खाना वा पानीबाट फैलिन्छ
हेपाटाइटिस B (HBV): रगत, शुक्राणु, वा अन्य शारीरिक तरल पदार्थबाट सर्छ, आमाबाट बच्चामा जन्मको बेलामा सर्न सक्छ, दीर्घकालीन (chronic) रोग हुन सक्छ, जसले कलेजो क्षति वा क्यान्सर ल्याउन सक्छ ।
हेपाटाइटिस C (HCV): संक्रमित रगतबाट सर्छ (जस्तै: सुई वा रक्तसञ्चारमार्फत)।, प्रायः दीर्घकालीन हुन्छ, खोप छैन, तर उपचार सम्भव छ ।
हेपाटाइटिस D (HDV): केवल हेपाटाइटिस B सँगै मात्र सर्छ।
हेपाटाइटिस E (HEV): दूषित पानीबाट फैलिन्छ।, गर्भवती महिलाहरूका लागि खतरनाक हुन सक्छ।

लक्षणहरू:

ज्वरो, थकान, पेट दुख्ने, छाला र आँखा पहेँलो हुने (पीलिया), वाकवाकी लाग्ने, पिसाब पहेँलो हुनु

रोकथाम:

सफा खानेपानी र खाना, खोप लगाउने (हेपाटाइटिस A र B का लागि), असुरक्षित यौन सम्पर्कबाट जोगिनु, संक्रमित सुई वा ब्लडबाट बच्नू

विश्व हेपाटाइटिस दिवस (World Hepatitis Day) हरेक वर्ष जुलाई २८ तारिखमा मनाइन्छ। यो दिवस विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले हेपाटाइटिसको जोखिम, रोकथाम र उपचार सम्बन्धी जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले सन् २०१० देखि औपचारिक रूपमा मनाउन थालेको हो।

पालले पनि विश्व स्वास्थ्य संगठनको पहलपछि सन् २०१० यता World Hepatitis Day मनाउन थालेको हो। तर प्रारम्भिक वर्षहरूमा औपचारिक कार्यक्रमहरू सीमित थिए। पछिल्लो केही वर्षदेखि सरकार (विशेष गरी स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय), Nepal Health Research Council (NHRC), Liver Foundation Nepal, WHO Nepal, र अन्य स्वास्थ्य संस्थाहरूले बृहत जनचेतनामूलक कार्यक्रम, निःशुल्क परीक्षण, खोप अभियानका साथ यो दिवस मनाउने गर्दछ ।